Angst
Eigen ervaring van Jerien
Mijn meest intense ervaring met angst was tijdens het eerste jaar van de Maanhoeve. Ik maakte me veel zorgen over onze financien na een leven van financiele stabiliteit, moest wennen aan steeds pendelend tussen mijn kinderen in Leiden en De Maanhoeve. Ik was overbelast, door alle veranderingen tegelijkertijd en voelde me depressief. Terugkijkend voelde het als een koker, een soort vernauwd bewustzijn, zeer irrationeel, malende gedachten. Ik sliep slechter, en in de ochtend kon het me de adem benemen als ik merkte welke dingen er op me lagen te wachten. Kleine beslissingen werden reusachtig groot en er kon ook steeds van alles fout gaan in mijn gedachten.
Ik schreef er 2 jaar later een gedichtenbundeltje over, “In contact met Angst” die je kunt bekijken door op de foto te klikken
Introductie
Angst is een fundamenteel menselijke ervaring, een oermechanisme dat ons waarschuwt voor gevaar en ons helpt te overleven. Hoewel angst een nuttige rol speelt in situaties van echte dreiging, kan het ook verstoord raken, waardoor we constant in een staat van alertheid of bezorgdheid verkeren, zelfs wanneer er geen direct gevaar is.
Als je in een staat van angst verkeerd, vernauwt je blik. Je staat niet meer open, maar bent gericht op de bedreiging. Als je dit steeds hebt, sta je dus niet meer open voor alles wat zich in het hier en nu aandient. Je kijkt met een bepaalde blik naar de realiteit, waarmee je angst bevestigd wordt. In een samenleving waar voortdurend aandacht is voor gevaren en negativiteit in de media ligt het gevaar op de loer … dat je angstig wordt. Belangrijk dus om je bewust te zijn van spanning en angstgevoelens en te leren hoe je weer uit deze spanning vandaan kunt komen.
Achtergrond
Angst is niet alleen een emotie; het is een lichamelijke ervaring die ons hele wezen beïnvloedt. Het verhoogt de hartslag, versnelt de ademhaling en verhoogt de bloeddruk, waardoor het lichaam zich voorbereidt op ‘vechten of vluchten’. Dit stressresponsmechanisme is van cruciaal belang voor overleving in gevaarlijke situaties, maar in een niet-bedreigende context kan het leiden tot chronische angst en lichamelijke gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk of zelfs hartziekten
In veel spirituele tradities wordt angst beschouwd als een reactie op het ego – dat deel van ons dat probeert de controle te behouden en zich niet wil overgeven aan het onbekende. In de boeddhistische filosofie wordt angst gezien als een gevolg van gehechtheid aan het zelf, het verlangen om onze identiteit en ons leven te beschermen tegen veranderingen. De sleutel tot het overwinnen van angst ligt in het loslaten van deze gehechtheid en het ontwikkelen van vertrouwen in het proces van het leven.
Eckhart Tolle beschrijft angst als een energievorm die ontstaat uit de identificatie met de geest, en hij nodigt ons uit om los te laten en het “nu” te omarmen als de enige waarheid. Het is pas als we het moment volledig accepteren dat de angst kan verdwijnen.
Hoe kan het patroon ontstaan
Het patroon van angst kan voortkomen uit verschillende factoren: trauma’s, aangeleerde reacties uit de opvoeding, of zelfs maatschappelijke druk en verwachtingen. Iemand kan angst ontwikkelen als reactie op onvoorspelbare of stressvolle omstandigheden, zoals een onveilige omgeving of het ervaren van afwijzing. In de opvoeding kan angst worden doorgegeven. Denk aan een kind dat een angst voor muizen ontwikkeld omdat zijn moeder daar paniekerig op reageerde. Of overtuigingen over het leven, en dat de wereld een gevaarlijke plek is. Het kan ook ontstaan uit de wens om controle te houden over onzekerheden in het leven.
Angst kan zich verergeren door herhaalde negatieve ervaringen, waardoor het zenuwstelsel in een constante staat van waakzaamheid blijft staan. Sommige mensen lijken van nature gevoeliger te zijn voor angst dan anderen, wat misschien ook wijst op genetische factoren.
Herkenning bij Kinderen, Volwassenen en in Relaties
-
Bij kinderen: Angst bij kinderen kan zich uiten in verlegenheid, sociale terugtrekking, of overmatige bezorgdheid over school, vrienden, of de toekomst. Kinderen met angst kunnen zich fysiek ziek voelen, zoals buikpijn of hoofdpijn, en vermijden nieuwe ervaringen of situaties uit angst voor het onbekende. Het kan ook invloed hebben op hun zelfvertrouwen en hun vermogen om gezonde relaties te ontwikkelen.
-
Bij volwassenen: Volwassenen kunnen angst ervaren als een voortdurende zorg, die hen belemmert in hun dagelijks leven. Dit kan zich uiten in werkgerelateerde stress, paniekaanvallen, of een constante vrees voor mislukking of verlies. Angst kan ook leiden tot perfectionisme, overmatige controle of juist het vermijden van bepaalde situaties. Sociale angst of faalangst kunnen het moeilijk maken om je authentieke zelf te zijn in relaties.
-
In relaties: Angst in relaties kan zich manifesteren als jaloezie, afhankelijkheid, of het vermijden van intimiteit uit angst voor afwijzing. Een partner kan zich constant zorgen maken over de toekomst van de relatie, wat leidt tot onzekerheid en emotionele afstand. De angst om niet goed genoeg te zijn of verlaten te worden kan de communicatie en verbinding bemoeilijken.
Maskergedrag
Angst wordt vaak gemaskeerd door gedrag dat probeert de innerlijke onrust te verbergen. Dit maskergedrag kan zich uiten in overmatig controle, het vermijden van confrontaties of het steeds maar pleasen van anderen. Mensen die angstig zijn, kunnen overcompenseren door juist te veel te doen, overbezorgd te zijn, of door zich terug te trekken in hun eigen gedachten. Het kan ook gepaard gaan met zelfkritiek of de behoefte om perfect te zijn om te voorkomen dat de angst zichtbaar wordt voor anderen.
Bij kinderen: Het maskeren van angst bij kinderen komt vaak tot uiting in overmatig pleasen, stilzwijgen, of het zich terugtrekken in hun eigen wereld. Ze kunnen hun angsten verbergen door zich ‘perfect’ te gedragen om goedkeuring te krijgen, of door onrust te verbergen achter gedrag dat ze denken dat anderen van hen verwachten.
Bij volwassenen: Volwassenen kunnen angst maskeren door zich overmatig bezig te houden met werk of andere verantwoordelijkheden, om te voorkomen dat ze geconfronteerd worden met hun angsten. Ze kunnen het gevoel hebben dat ze altijd ‘sterk’ moeten zijn, terwijl ze innerlijk worstelen met onzekerheid.
In relaties: In relaties kan angst zich uiten in overmatige controle over de partner, of juist in emotionele afstand. Angst kan zich uiten in manipulatief gedrag, waarbij men probeert de partner te controleren om de eigen angsten te beheersen.
Hoe het te doorbreken en waarom het lastig kan zijn
Het doorbreken van angst is een proces dat tijd en geduld vereist. Angst wordt vaak gevoed door gedachten die zich herhalen, door het vasthouden aan het verleden of de toekomst, of door het vermijden van situaties die ons angstig maken. Het is moeilijk om angst los te laten, omdat het diep geworteld is in onze overlevingsmechanismen, het probeert ons te beschermen door ons van situaties weg te houden, maar tegelijkertijd houdt dit de angst in stand.
Hoe het te doorbreken:
Herken de angst en geef jezelf toestemming om het te voelen, zonder oordeel.
Gebruik ademhalingstechnieken om je zenuwstelsel te kalmeren en je lichaam te ontspannen.
Leer mindfulness en meditatie om je gedachten te observeren zonder erin verstrikt te raken.
Zet kleine stappen om je angsten onder ogen te zien en confrontaties niet uit de weg te gaan. De enige weg is er doorheen.
Vertrouw erop dat de angst niet allesbepalend is en dat je de ruimte hebt om te groeien voorbij deze gevoelens.
Waarom het lastig is: Het moeilijkste is vaak het loslaten van de controle en het vertrouwen op het onbekende. De angst dat dingen mis zullen gaan, of dat je niet goed genoeg zult zijn, houdt ons gevangen. Het doorbreken van angst vereist een bereidheid om deze overtuigingen los te laten en het vertrouwen te ontwikkelen dat alles goed zal komen, zelfs als de uitkomst onzeker is.
Hoe de Maanhoeve helpt
Angst is vaak een teken dat we vastzitten in ons hoofd – in doemscenario’s, controlemechanismen, oude verhalen. De Maanhoeve biedt een plek om die cirkel te doorbreken. Hier hoef je niet te vechten of te vluchten. Je mag gewoon zijn.
Tijdens retraites wordt er ruimte gecreëerd om te vertragen, te voelen en te ervaren dat er een andere manier van zijn mogelijk is. In de stilte van de spirituele tuin, in de rust van de natuur, in de veilige bedding van een groep, ontstaat er een opening. Er is aandacht voor lichaamsbewustzijn, ademhaling en meditatie – manieren om niet langer door angst geregeerd te worden, maar er vriendelijker naar te leren kijken.
Soms is het inzicht dat angst niet bestreden hoeft te worden al een eerste bevrijding. Hier mag je ervaren dat je niet je angst bent. Dat het een goed-bedoelende vriend is die je nog steeds wil beschermen, terwijl dat nu niet meer helpend is. Dat er een groter bewustzijn is, waarin angst kan bestaan zonder dat het jou overneemt.
Quote:
“Angst klopt aan de deur, liefde doet open en ziet dat er niemand is.”
“Geloof niet alles wat je denkt.”
Byron Katie
Never trust your fears, they don’t know your strength.